Ahşap Oyuncaklar 3 – Tekerlek Yapımı (Birinci Yöntem)

Yaklaşık 5500 yıl önce icat edilmiş tekerleği (M.Ö. 3500, Sümerler) yeniden icat etme sürecimi paylaşacağım. Hem oyuncak arabalarda hem de bazı hayvan figürlerinde kullanmayı düşündüğümden tekerlek yapımı önem taşıyordu. Aslında tam olarak başladığım nokta değil ama bu noktadan başlasak da güzel ve verimli olurdu, sözlükten ve tanımlardan.

Tekerleğin Türk Dil Kurumu’na göre tanımları;

Merkezde bulunan, bir eksenin çevresinde dönebilen çember, teker.” (Güncel Türkçe Sözlük)

“Özeğinden geçen bir dingilin çevresinde dönerek araçların devinimini sağlayan çember biçimli örgen.” (Otomobilcilik ve Motor Bilgisi Terimleri)

Tanımlardan yola çıkarak ihtiyacı tanımlayacak olursam; merkez noktasında delik olan  ve belirli bir et kalınlığına sahip dairesel bir form elde etmem gerekecekti.

Bir kaç youtube videosunda panç yardımı ile ahşap plakadan tekerlek yapıldığına rastladım. Bu süreci aşağıdaki görseller yardımı ile daha detaylı anlatacak olursam;

Şekil 1: Ahşap Plakadan Panç Yardımıyla Tekerlek Yapımı

Panç matkap ucu yardımı ile ahşap plakada bir merkez oluşturuyor öncelikle (Şekil 1 – a ve b). Bu merkez yukarıdaki tanımlarda paylaştığım dingilin sabitleneceği alana karşılık geliyor. Panç yardımıyla plakayı et kalınlığı kadar keserek tekerlek formunu oluşturmuş oluyoruz (Şekil 1 – c). Oluşturduğumuz tekerlek pançın iç kısmında kalıyor, tekerleği buradan çıkarması biraz zahmetli (Şekil 1 – d).  Çözümü ise Şekil 2’deki gibi.

Şekil 2: Ahşap Plakadan Panç Yardımıyla Tekerlek Yapımı (2 yüzeyde de işlem yaparak)

Öncelikle plakanın tamamını tek seferde delmiyoruz, belirli bir kalınlığına kadar panç ile işlem yaptıktan sonra bırakıyoruz (Şekil 2 – a ve b). Sonrasında plakayı ters çeviriyoruz ve merkezinde matkabın boydan boya açtığı noktayı referans alarak tekrar işlem yapıyoruz (Şekil 2 – c). En sonunda belirli bir kısmı pançın dışında kalmış tekerleklerimizi elde ediyoruz (Şekil – d). Böylelikle ahşap parça ile pançı ayırma süreci kolaylaşmış oluyor.

Ben Bauhaus’tan aşağıdaki panç setini almıştım. Pek memnun kalmadım. Başlıkları ahşabın içerisinde kalabiliyor. Bence aynı kafaya farklı ölçülerdeki başlıkların takılmasını sağlayan modülerlik bu ürün gibi belirli devirlerde çalışan parçalar için uygun olmayabilir.

Şekil 3: Craftomat 7 Parça Panç Seti (Bauhaus)

Tekerlekleri bir araya getirmek için dingile ihtiyacımız var, burada da dairesel kesitli ahşap çubuklar devreye giriyor (Şekil 4).

Şekil 4: Ahşap Çubuklar (kaynak)

Bu kayın çubuklar farklı kalınlıklarda (6mm, 8mm v.b.)bulunabiliyor. Ben sıkı geçme olarak tekerlekler ile bir araya getirmeyi istediğimden pançın matkap ucu ile aynı kalınlıkta kullandım. Böylelikle herhangi bir yapıştırıcı kullanmadan bir araya getirmeyi başardım. Aşağıdaki görselde tekerleklerin bitmiş ve araç üzerinde bir araya getirilmiş halleri yer alıyor (Şekil 5).

Şekil 5: Panç Yardımıyla Oluşturulmuş Tekerlekler

Yukarıdaki görsellerde de belli olduğu gibi tekerleğin zemine basan yüzeylerinde kesim sırasında yanmalar oluşabiliyor bu yöntemde. Bu yöntem ile tekerlek üretmenin memnun olmadığım bir kaç yönü daha vardı. Öncelikle çok fazla zaman alıyordu, bunu azaltabileceğim başka bir yola-yönteme ulaşmalıydım. Görsel olarak da bazı şikayetlerim vardı, tekerleklerin dingil kısımlarının gözükmesini istemiyordum ve tekerleklerin farklı yüzeylerinin birleşimlerinin daha yumuşak olması gerektiğini düşünüyordum. Bu ihtiyaç tanımlamaları ile yola çıkarak ulaştığım diğer tekerlek yapım yöntemini daha sonra detaylı olarak paylaşacağım.

4 Comments

  1. Ahmet says:

    Merhaba ben dingil yapımımda sıkıntı yaşıyorum. Dingil için ne kullandınız.

    1. admin says:

      Şekil 4’de belirttiğim ahşap silindir çubukları kullanabilirsiniz. Pançın ortasındaki matkap ucu ile aynı çapta çubuk kullanırsanız sıkı geçme ile bir yapıştırıcı kullanmadan birleştirebilirsiniz.

  2. neşe turgut says:

    iyi geceler. verdiğiniz bilgiler için çok teşekkür ederim. ben en çok tırtıklı tekerleklerin nasıl yapıldığını merak ediyorum. mesela traktör tekerleği, jip tekerleği ve kamyon tekerleği gibi. Ahşap oyuncağa pratik el aletleri kullanarak bu tekerlekler nasıl yapılır. Birde mercimek kafalı ahşap çivi nasıl yapılır.

    1. admin says:

      Rica ederim. Kürek sapı gibi dairesel kesitli malzemeleri belirli kalınlıklarda keserek de tekerlek yapabilirsiniz. Ahşap çivi konusunda herhangi bir deneyimim olmadı henüz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir